Kz Ru En

Тарбағатай ұлттық паркі

Qazaq Geography

НЕГІЗГІ АҚПАРАТ

Парк туралы

«Тарбағатай» мемлекеттік ұлттық табиғи паркі –Қазақстанның Абай облысы Үржар ауданындағы ұлттық парк. Қазақстан Үкіметінің 2018 жылғы 27 маусымдағы № 382 қаулысына сәйкес құрылған.
«Тарбағатай» ұлттық паркі Тарбағатай жотасының оңтүстік беткейінің, сондай-ақ Қарабас және Арқалы тауларының және Үржар, Қатынсу, Емел өзендерінің аңғарларының табиғи жүйелерін сақтау үшін құрылған.

Расположение




47.1659″ c.ш.. 81.4959″ в.д..

Флора

Флора 167 эндемикалық түрді қамтиды, олардың ішінде Тарбағатай эндемасының 23 түрі ерекшеленеді: Тарбағатай және Попов дембеті (Mertensia tarbagataica, M. popovii), Тарбағатай таушешегі (Stelle-ropsis tarbagataica), Тарбағатай кемпіршөбі (Acantholimon tarbagataicum), томағашөп (Scutellaria irregularis) және т.б. Болашақ парктің аумағында Қазақстан Республикасының өсімдіктер мен жануарлардың сирек кездесетiн және құрып кету қаупi төнген түрлерiнiң тiзбесiне енгізілген жоғары түтікті өсімдіктердің 32 түрі өседі (2006): ашық құндызшөп (Pulsatilla patens), көктемгі және үлпілдек жанаргүл (Adonis Vernalis, A. villosa), Алтай торсылдағы (Gymnospermium altaicum), дала таушымылдығы және жайшүмілдік (Paeonia hybrida, P. anomala), Алтай және Виттрок рауғашы (Rheum altaicum, R. witrockii), Потанин құмдақшөбі (Arenaria potaninii), Тарбағатай кемпіршөбі, Кауфман ирекжапырағы (Ikonnikovia kaufmanniana), қар дәуаяғы (Macropodium nivale), Алтай қасқыржидегі (Daphne altaica), Тарбағатай таушешегі, қызғылт семізот (Rhodiola Rosea), Алтай суықшөбі (Sibiraea altaiensis), Сиверс алмасы (Malus Sieversii), Ледебур бадамы (Amygdalus ledebouriana), кендірлік таспасы (Astragalus kendyrlyki), инелі және қосбұдыр кекектер (Oxytropis hystrix, O. biloba), Потанин түйетабаны (Zygophyllum potaninii), Тарбағатай және Попов дембеті, Тарбағатай қандыгүлі (Pedicularis tarbagataica), сафлор тәріздес аюдәрі (Rhaponticum carthamoides), бұйра лалагүл (lilium martagon), ақшыл сепкілгүл (Fritillaria Pallidiflora), дара гүлді және ала күлтелі қызғалдақтар (Tulipa uniflora, T. heteropetala), көп тамырлы жуа (Allium polyrhizum), Батпақ жылантамыры (Epipactis palustris).

Тарбағатайда өсімдіктер мен жануарлар әлемінің жалпы таралуы тік зоналық заңдарға сәйкес келеді. Шөл белдеуі Емел және Катынсу өзендерінің төменгі ағысында теңіз деңгейінен 500 м биіктікте жатыр, оған құмды және тоғайлы кешендер кіреді. Бұл белдеуде құстардың ішінде сұр және дала бозторғайы, көкқарға, сарыалқым ара жегіш, оңтүстік бұлбұлы, жалпаққұйрық, шөл боз сандуғашы, шөл тағанағы, тентекқұс, қылқұйрық бұлдырық, қара бауыр бұлдырық, жекдуадақ және т.б. тіршілік етеді. Сүтқоректілердің ішінде –құлақты кірпі, кіші ақтісті жертесер, қарсақ, Орта Азия қабаны, дала мысығы, кіші және жыңғыл құмтышқаны, сұр атжалман, құм қоян, кішкентай, үлкен, тікқұлақ және секіргіш қосаяқтар бар.

Шөлді-дала белдеуі оңтүстік беткейде теңіз деңгейінен 500-700 м биіктікте таулы жазықтарды алып жатыр. Өсімдік жабыны шөлден таулы далаға ұштасқан және негізінен оңтүстік беткейдегі шөптер мен жусанды-бетегелі-селеулі далаларымен араласқан бұталы-жусанды-дәнді далалармен қабаттасады. Арқалы (теңіз деңгейінен 1000 м биіктікте) және Қарабас шөлді тауларында (Боқты, теңіз деңгейінен 1273,8 м биіктікте) фаунаның өзіне тән кешені қалыптасқан, оның негізін сарғалдақ сұлыкеш және жартас сұлыкеші, дала, қосдақты және кіші бозторғайлар, қасқа және биші шақшақайлар, шұбар және көк сайрақ, ала қараторғай, моңғол суықторғайы, қызыл қанатты жасымыққұс, шауқарға, сасықкөкек, дала күйкентайы, ителгі, кәдімгі тілеміш, дала қыраны, бүркіт, жыланшы қыран, ақбас тырна, дуадақ, отүйрек және т.б. мекен етеді. Тауларға іргелес шөлді жазықтарда жекдуадақтар бар.

Фауна

Позвоночных животных создаваемого парка, по предварительным данным, вклю­чает 376 видов, в том числе рыб – 19, зем­новодных – 2, пресмыкающихся – 23, птиц – 272 (из них 182 гнездящихся), млекопи­тающих – 60 видов. В реках предгорной и горной частей Тарбагатая зарегистрировано обитание не менее 19 видов рыб, из них аборигенами нагорно-азиатской фауны и основными обитателями рек парка являются семиреченский гольян, балхашская маринка, голый осман, пятнистый и одноцветный губачи, тибетский голец, голец Северцова, балхашский окунь. Из земноводных аборигеном является жаба Певцова. Другой вид амфибий – озерная лягушка, расселилась в Тарбагатай по рекам из Алаколь-Сасыккольской системы озер в 1980–1990 гг. Из пресмыкающихся, птиц и млекопитающих основу фауны равнинной части составляют представители пустынно-степного комплекса. Для горной части Тарбагатая характерны архар, медведь, рысь, манул, каменная куница, солонгой, тундряная бурозубка, серебристая красно-серая и плоскочерепная полевки, обыкновенный хомяк, лесная соня, заяц-беляк, придающие этому хребту особый фаунистический колорит.

На территории Тарбагатайского национального парка встречается 40 редких и исчезающих видов позвоночных животных, занесенных в Красную книгу Казахстана (2008). Из пресмыкающихся здесь встречается редчайший в Казахстане полосатый полоз (Coluber spinalis). Птицы представлены 33 видами, в том числе 17 гнездящимися: черный аист (Ciconia nigra), змееяд (Circaetus gallicus), орел-карлик (Hieraaetus pennatus), степной орел (Aquila nipalensis), могильник (Aquila heliaca), беркут (Aquila chrysaetos), бородач (Gypaetus barbatus), кумай (Gyps himalayensis), балобан (Falco cherrug), серый журавль (Grus grus), журавль-красавка (Anthropoides virgo), дрофа (Otis tarda), дрофа-красотка (Chlamydotis undulata), чернобрюхий рябок (Pterocles orientalis), саджа (Syrrhaptes paradoxus), бурый голубь (Columba eversmanni), филин (Bubo bubo). Кроме того, известны летние нахождения савки (Oxyura leucocephala), скопы (Pandion haliaetus), шахина (Falco pelegrinoides), сапсана (Falco peregrinus), серпоклюва (Ibidorhyncha struthersii), гнездование которых здесь не исключено. Из числа редких млекопитающих здесь обитают тянь-шаньский медведь (Ursus arctos isabellinus), каменная куница (Martes foina), манул (Felis manul), туркестанская рысь (Lynx lynx isabellinus), снежный барс (Uncia uncia), казахстанский архар (Ovis ammon collium). В песчаных массивах по долине Эмели возможны встречи с перевязкой (Vormela peregusna).
Характеризуя современное состояние экосистем, следует отметить, что наиболее сохранившейся является природа южных склонов и водоразделов Тарбагатая, тогда как подгорная степная и пустынная зоны сильно освоены. Меньше всего изменений претерпела фауна и флора высокогорной и наиболее труднодоступной части хребта, где прекрасно сохранились альпийские и субальпийские экосистемы.

Пустынно-степные горы Аркалы и Карабас, лежащие на подгорной равнине, являются важнейшим очагом обитания редких и исчезающих видов животных – в первую очередь архара и хищных птиц. В степной долине между ними сформировался летне-осенний очаг концентрации линяющей и мигрирующей дрофы, численность которой в последние годы увеличилась до 100–130 особей. Поголовье архара в горах Карабас, составлявшее ранее 20–30 особей, к осени 2008 г. возросло до 50 особей. Другим важнейшим местом обитания архара является район труднодоступной вершины Тастау в самом Тарбагатае, где его численность составляет не менее 100 голов. Наблюдается также процесс восстановления в горах Карабас популяции алтайского сурка, ранее сильно истребленного. Однако в Аркалах в 2004 г. оставалось лишь 2–3 семьи сурков, современное состояние не известно. В последние пять лет из-за отсутствия надлежащей охраны оказалась сильно подорванной численность местной популяции балобана. В 2000–2005 гг. здесь гнездилось 10–15 пар, но затем в результате браконьерского изъятия из гнезд птенцов и отлова взрослых птиц численность сократилась до критического минимума.

Байланыс

Жалпы мәселелер
info@q-g.kz

9 (7172) 999 336 (вн. 1014)

9 (705) 760 2950 (вн. 1054)

Экспедиция, іс-шаралар
БАҚ байланыс
Z10G9D2 Қазақстан, Астана Абай даңғылы 22
Написать нам